Sırbistan’da iki yıllık protesto dalgası
Öğrenciler iktidara karşı seçim yarışında
Sırbistan’da iki yıllık protesto dalgası: Öğrenciler iktidara karşı seçim yarışında
Novi Sad tren istasyonunda 16 kişinin hayatını kaybettiği facianın ardından başlayan gösteriler, yolsuzluk iddiaları ve hesap verebilirlik talepleriyle ülke çapında bir harekete dönüştü. Öğrencilerin öncülük ettiği hareket, şimdi erken seçimle siyasi değişim hedefliyor.
Sırbistan’da Kasım 2024’te meydana gelen tren istasyonu faciasının ardından başlayan protestolar, yaklaşık iki yıldır ülkenin siyasi gündemini belirlemeyi sürdürüyor. İlk olarak kamu projelerindeki denetim eksikliği ve sorumluların hesap vermesi talebiyle başlayan gösteriler, zamanla yolsuzluk iddiaları, medya özgürlüğü ve devlet kurumlarının bağımsızlığı tartışmalarını da kapsadı.
16 kişinin ölümü ülke çapında tepki doğurdu
1 Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonunun yenilenmiş binasının giriş sundurması çöktü. Facia sonucunda 16 kişi hayatını kaybetti. Yenileme çalışmalarının ardından meydana gelen çöküş, projenin nasıl denetlendiği ve olası ihmallerin araştırılıp araştırılmadığı konusunda ciddi soru işaretleri yarattı.
Vatandaşlar, yenileme çalışmalarına ilişkin belgelerin açıklanmasını, olayın tüm sorumlularının belirlenmesini ve soruşturmanın şeffaf yürütülmesini istedi. Protestocular, olayın yalnızca teknik bir hata olarak değerlendirilmemesi, kamu kurumlarının ve siyasi yetkililerin sorumluluğunun da incelenmesi gerektiğini savundu.
Öğrenciler hareketin öncüsü oldu
Kasım 2024’ün sonlarından itibaren üniversite öğrencileri fakültelerde blokajlar başlatarak protestoları ülke geneline taşıdı. Akademisyenler, çiftçiler, sanatçılar ve farklı meslek gruplarından vatandaşlar da gösterilere katıldı.
Eylemlerde, facianın sorumlularının yargılanması, protestoculara yönelik saldırıların soruşturulması, üniversitelerin finansmanının artırılması ve demokratik kurumların güçlendirilmesi gibi talepler öne çıktı.
28 Ocak 2025’te dönemin Başbakanı Miloš Vučević’in istifa etmesi siyasi krizin boyutunu gösterdi. Ancak bu gelişme protestoları sona erdirmedi. 15 Mart 2025’te başkent Belgrad’da düzenlenen büyük gösteri, hareketin ulaştığı toplumsal desteğin en belirgin örneklerinden biri oldu.
Tepki neden iktidara yöneldi?
Protestoların büyümesinde yalnızca istasyon faciası etkili olmadı. Muhalifler ve protestocular, Sırbistan’da uzun süredir devam eden yolsuzluk iddialarını, siyasi gücün merkezileşmesini ve bağımsız medyanın çalışma koşullarını da eleştirdi.
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ve iktidardaki Sırp İlerleme Partisi (SNS) ise protestocuların suçlamalarını kabul etmiyor. Hükümetin destekçileri siyasi istikrarı ve altyapı yatırımlarını öne çıkarırken, eleştirmenler kamu projelerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlanmadan güvenin yeniden kurulamayacağını savunuyor.
Öğrenci hareketi seçim yarışına girdi
Protestoların yeni aşamasında öğrenciler, sokak gösterilerinin yanı sıra seçim yoluyla değişim arayışına yöneldi. “Students Win” adıyla bilinen öğrenci destekli seçim listesi, 25 Ekim 2026’da yapılması planlanan erken parlamento seçiminde iktidar cephesine karşı yarışıyor.
Associated Press ve Reuters’ın 22 Ekim’deki son kampanya haberlerine göre Belgrad’da düzenlenen son mitinge çok büyük bir kalabalık katıldı. Reuters’ın 21 Ekim tarihli değerlendirmesinde ise öğrenci hareketi, Vučić’in uzun süredir devam eden siyasi hâkimiyetine yönelik en ciddi meydan okumalardan biri olarak nitelendirildi.
Seçim öncesinde adaylık sürecindeki usulsüzlük iddiaları ve medyaya erişimde eşitsizlik tartışmaları da gündeme geldi. Yetkililer ile muhalifler bu konularda farklı değerlendirmeler yapıyor. Seçimin sonucu henüz belli değil.
Sırbistan için kritik dönemeç
Novi Sad’da 16 kişinin ölümüyle başlayan süreç, bugün yalnızca bir altyapı faciasının soruşturulmasından ibaret değil. Hareket, kamu kurumlarına duyulan güveni, siyasi hesap verebilirliği ve vatandaşların ülkenin geleceğinde söz sahibi olma talebini gündeme taşıdı.
25 Ekim’de yapılması planlanan seçim, öğrenci hareketinin toplumsal desteğini sandığa ne ölçüde yansıtabileceği açısından önemli bir sınav olacak. Ancak seçim sonucu ne olursa olsun, protestoların başlangıcındaki temel soruların — kamu projelerinin nasıl denetlendiği, sorumluların nasıl hesap verdiği ve kurumların bağımsızlığının nasıl korunacağı — Sırbistan’ın gündeminde kalması bekleniyor.
