Maddeleşmiş Cehalet: Modern Köleliğin Görünmez Zincirleri

Maddeleşmiş Cehalet: Modern Köleliğin Görünmez Zincirleri

İnsanlık tarihi boyunca mücadeleler hep bir düşmana karşı verildi: bazen kılıçla, bazen kalemle, bazen de sadece çıplak elle. Ancak öyle bir düşman var ki, ona ne kılıç işler ne kalem; çünkü o düşman kişinin kendi içinde, kendi zihninde saklıdır. Cahil insanla savaşamazsın, çünkü o savaşın farkında bile değildir. Hele bir de hayatına kültürden ve bilgiden önce madde ile para girmişse, işte o zaman durum daha da vahimdir. Çünkü artık karşında bir insan değil, maddenin şekillendirdiği bir hayat formu vardır.

Uzaktaki Çukur ve Görünmez Hazine

Bir düşünün: Uzakta bir çukur var. Herkes onu görüyor. Kimisi “orada bir çukur var, dikkat et” diyor. Kimisi “düşersen çıkamazsın” diye haykırıyor. Ama insanlar bile bile, adeta büyülenmiş gibi o çukura doğru yürüyor ve atlıyor. Neden? Çünkü çukurun içinde bir hazine olduğuna inanıyorlar. Oysa hazine sandıkları şey, aslında onları içine hapsedecek bir tuzak. Boş bir havuza atlamak gibi… Dibe çakıldığında ise geri çıkmak imkânsız hale geliyor.

Peki neden hâlâ atlıyorlar? Çünkü algıları ve öngörüleri yalnızca geçmişe saplanmış durumda. Geçmişte parayı, maddeyi ve gücü elde edenlerin “mutlu” olduğuna dair bir yanılsama var. Bu yanılsama, beyinlerine öyle işlenmiş ki, geleceği göremiyorlar. Göremedikleri için de gelecek için bir şey yapamıyorlar. Maddeleşmiş cahillik tam olarak budur: Bilgiye değil, paraya; bilince değil, tüketime; özgürlüğe değil, konfora tapmak.

Modern Kölelik: Medeni Zincirler

İçinde yaşadığımız düzen, bize “özgürsün” diyor. Ama gerçekte hepimiz medeni köleleriz. Zincirlerimiz görünmez: Kredi kartları, taksitler, sosyal medya beğenileri, statü yarışı, “başarı” adı altında dayatılan tüketim çılgınlığı… Bunlar öyle ustaca tasarlanmış ki, köle olduğumuzu fark etmiyoruz bile. Çoğumuz, sabah kalkıp işe gidiyor, akşam eve dönüyor, hafta sonu alışveriş yapıyor ve bunu “hayat” sanıyoruz. Oysa bu, bilinçli bir uykunun içinde yüzmekten başka bir şey değil.

Peki bu düzenden çıkış var mı? Evet, ama zor. Çünkü çıkış yolu, madde ve paranın ötesinde bir yerde: Eğitim, bilgi ve bilinçte. Ancak burada kastedilen eğitim, diploma ya da meslek edindirme kursları değil. Kastedilen, eleştirel düşünme, sorgulama, öngörü ve algıyı açma yetisidir. İnsanın kendini ve çevresini anlaması, geçmişin kalıplarından sıyrılıp geleceği inşa edebilmesidir.

Neden Müdahale Edemiyoruz?

En büyük soru şu: Neden insanların aklına müdahale edemiyoruz? Neden onlara bilinci aşılayamıyoruz?

Çünkü bilinç, dışarıdan dayatılamaz. Her insan kendi bilincini kendi deneyimleriyle, kendi sorgulamalarıyla inşa eder. Biz sadece bir kapı aralayabiliriz, ama o kapıdan geçmek kişinin kendi iradesine bağlıdır. İşte bu yüzden “uzaktaki çukur” benzetmesi çok yerinde: Sen bağırsan da, işaret etsen de, insanlar inandıkları hazineye doğru atlamaya devam eder. Çünkü onların algısı, gerçeği değil, gerçek sandıkları yanılsamayı görür.

Bu, bir algı ve öngörü meselesidir. Geçmişe saplanmış bir beyin, ne geleceği görebilir ne de gelecek için bir adım atabilir. Ancak bilgiyle, eğitimle ve bilinçle donanmış bir zihin, çukurun hazine olmadığını fark eder. Ve belki de en önemlisi, kendi çukurunu kendi kazmaz.

Uyanışın İmkânı

İçinde bulunduğumuz çağ, maddenin ve paranın tanrılaştırıldığı, insanın ise makineleştirildiği bir çağ. Ama unutmayalım: Her karanlık, aydınlanmanın habercisidir. Belki de bu yazı, bir çukura atlamak üzere olan birinin elinden tutmak için bir fırsattır. Belki bir kişi, belki bin kişi… Ama her bilinçli birey, bu düzeni değiştirebilecek bir kıvılcımdır.

Öyleyse sorumluluk bizde: Kendi bilincimizi açık tutmak, sorgulamak, öğrenmek ve öğretmek. Çünkü medeni kölelikten kurtuluşun tek yolu, özgür düşünen bireylerden geçer. Ve o bireyler, ne maddeye ne paraya ne de görünmez zincirlere teslim olur. Onlar, çukurun farkında olan ve o çukura atlamayanlardır.

Unutma: En büyük cehalet, bile bile atlamaktır. En büyük bilinç ise, atlamamayı seçmektir.

Mehmet arkın Gürbüz