Enerji Fiyatlarında Tarihi Artış

Enerji Savaşının Merkez Üssü: Ras Laffan ve South Pars

Fiyatlardaki bu çarpıcı artışın temel nedeni, İran ve İsrail arasındaki çatışmaların enerji altyapılarını doğrudan hedef almasıdır. Bu, enerji piyasaları için uzun süredir korkulan “en kötü senaryo”nun gerçekleşmesi anlamına geliyor .

Katar’ın Dev Tesisi Vuruldu: İran, 19 Mart’ta dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisi olan Katar’daki Ras Laffan tesisine saldırı düzenledi . Bu saldırıda iki LNG üretim hattı (train) tahrip oldu ve bu durumun Katar’ın LNG ihracatını önümüzdeki 3 ila 5 yıl boyunca yaklaşık %17 oranında azaltabileceği belirtiliyor . QatarEnergy CEO’su, bu nedenle Belçika, Çin, İtalya ve Güney Kore gibi ülkelerle olan uzun vadeli sözleşmelerde mücbir sebep ilan etmek zorunda kalabileceklerini açıkladı .

İran’ın Dev Gaz Sahası Vuruldu: Bu saldırıdan bir gün önce ise İsrail, İran’ın dev Güney Pars (South Pars) gaz sahasını hedef almıştı . Dünyanın en büyük gaz sahası olan bu bölge, Katar tarafından Kuzey Dome olarak adlandırılan saha ile aynı rezervuarı paylaşıyor . ABD Başkanı Donald Trump, Katar’a yönelik saldırılar devam ederse İran’ın Güney Pars sahasını “tamamen havaya uçuracağı” tehdidinde bulundu .

Bölgesel Enerji Savaşı: Çatışmalar Katar ve İran ile sınırlı kalmadı. Aynı gün İran destekli saldırılarda Suudi Arabistan’ın Yanbu kentindeki SAMREF rafinerisi, Kuveyt’in Mina el-Ahmadi ve Mina Abdullah rafinerileri ile BAE’nin Habshan gaz tesisleri de hedef alındı . Bu durum, savaşın tüm Körfez bölgesini içine alan bir enerji savaşına dönüştüğünü gösteriyor.

📈 Piyasalarda Tarihi Hareketlilik: Gaz ve Petrol Fiyatları

Bu saldırıların ardından küresel enerji piyasaları adeta şok oldu.

Doğal Gazda Dev Sıçrama: Avrupa’da doğal gaz fiyatları, savaşın başlamasından bu yana (Şubat sonu) iki katına çıktı . Sadece 19 Mart’taki saldırıların hemen ardından fiyatlardaki artış %35’e ulaştı . Uzmanlar, bu durumu “kıyamet senaryosu” olarak nitelendiriyor .

Petrol Fiyatları Yükselişte: Brent petrolün varil fiyatı, 19 Mart’ta işlemler sırasında 116 doların üzerine çıkarak Temmuz 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü . Savaşın başlangıcından bu yana ise Brent petrol %60’tan fazla değer kazandı . Piyasalar, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması ve bölgesel arz sıkıntıları nedeniyle yüksek volatiliteye kilitlenmiş durumda .

🇬🇷 Yunanistan’da Durum: 2 Euro’yu Aşan Benzin ve Tepkiler

Yunanistan’da akaryakıt fiyatları, savaşın Avrupa’daki en somut ve acı sonuçlarından birini oluşturuyor.

Psikolojik Sınır Aşıldı: Atina metropolitan bölgesinde benzin fiyatları litre başına 2 euro’yu aştı. Fiyatlar Atina’nın çeşitli semtlerinde 2,001 euro ile 2,158 euro arasında değişiyor . Bu fiyatlar, savaştan hemen önceki döneme göre (ortalama 1,75 euro) ciddi bir artışı işaret ediyor.

Artan Fiyatların Bileşenleri: Yunan basınında çıkan detaylı analizler, pompa fiyatının oluşumunda savaşın etkisini net bir şekilde ortaya koyuyor:

Rafineri Maliyetleri: Nihai fiyatın yaklaşık %30’unu oluşturuyor .

Vergiler: Özel Tüketim Vergisi ve KDV, fiyatın neredeyse %60’ını oluşturuyor .

Bayi ve Şirket Kârı: İşte hükümetin müdahale ettiği ve kar marjını sınırladığı kısım ise fiyatın sadece %10’luk dilimine tekabül ediyor .

Hükümetin Kar Marjı Sınırlaması ve Tepkiler: Yunan hükümeti, fiyat artışını kontrol altına almak için akaryakıt şirketleri ve bayilerin brüt kar marjını litre başına 12 euro cent ile sınırladı . Ancak bu karar, sektör temsilcilerinden büyük tepki çekti. Bayiler, KDV dahil bu rakamın net kârlarını 9,5 euro cent’e düşürdüğünü ve bunun işletme maliyetlerini karşılamadığını belirterek önlemin etkisiz olduğunu savunuyorlar . Benzin fiyatlarının büyük kısmı vergiler ve rafineri maliyetlerinden oluştuğu için, kar marjına yapılan bu sınırlamanın pompa fiyatlarına yansıması sınırlı kalıyor .

💡 Uzun Vadeli Etkiler ve Beklentiler

Uzmanlar, bu enerji krizinin kısa vadeli bir dalgalanma olmadığı konusunda hemfikir.

Arz Şoku Yıllarca Sürebilir: MST Financial enerji analisti Saul Kavonic, “Savaş bitse bile, LNG arzındaki aksama aylarca hatta yıllarca sürebilir” uyarısında bulunuyor . Wood Mackenzie’ye göre, küresel gaz arzındaki kesintinin iki aydan uzun sürmesi, fiyatların uzun süre yüksek kalması anlamına geliyor .

Piyasalar Parçalanıyor: Küresel petrol piyasasında ilginç bir durum yaşanıyor. Küresel gösterge Brent petrol fiyatı gerilerken, bölgesel arz sıkıntısını yansıtan Orta Doğu petrolü (Murban gibi) yükseliyor. Murban petrolü varili 131 dolara kadar çıktı . Bu durum, piyasaların parçalandığının ve Asyalı alıcılar için bölgesel kıtlık riskinin arttığının bir işareti olarak yorumlanıyor .

Ekonomik Etkiler: Uluslararası Para Fonu’ndan (IMF) bir yetkili, petrol fiyatlarındaki her %10’luk kalıcı artışın, küresel enflasyonu yaklaşık 40 baz puan artırdığını ve ekonomik çıktıyı %0,1-0,2 oranında düşürdüğünü tahmin ediyor . Avrupa Merkez Bankası (ECB) da savaşın enflasyon üzerinde “maddi bir etkisi” olacağını açıkladı.

Kaynak. DP