Ekonomik Çöküş: “Can Çekişen” Yerel Basın

Ekonomik Çöküş: “Can Çekişen” Yerel Basın

Yerel basının ekonomik çöküşü ve maruz kaldığı baskı, birbirini besleyen iki temel sorundan oluşuyor: yapısal ekonomik çöküş ve Basın İlan Kurumu (BİK) aracılığıyla uygulanan idari/finansal baskı. Aşağıda arama sonuçlarına dayalı detaylar yer almaktadır.

Yerel gazeteler, artan maliyetler ve gelir kaynaklarının daralması arasında sıkışmış durumda.

Artan maliyetler ve personel krizi: DEVA Partisi Milletvekili Sadullah Kısacık, TBMM’de yaptığı konuşmada, yerel basının “can çekiştiğini”, birçok gazetenin maaşlı personel istihdam edemediğini belirtti. Bu durum, sahada haber takip edecek muhabir yetişmemesine yol açıyor; “muhabirinin maaşını ödeyemeyen bir basın kuruluşundan ilke beklenemeyeceğini” vurguladı .

Somut küçülme verileri: TBMM’ye sunulan bir soru önergesine göre, 2024 yılında resmi ilan yayımlayan gazete sayısı bir önceki yıla göre %11,9 azalarak 753’e düştü; bunların %95,9’u yerel gazete. Aynı dönemde bu gazetelerin toplam tirajı %27,5 oranında azaldı. Kâğıt, mürekkep gibi girdilerin döviz bazlı olması ve artan enerji, kira, personel maliyetleri, sektördeki küçülmeyi hızlandırıyor .

Resmi ilan gelirlerinin erimesi: Türkiye Gazeteciler Konfederasyonu Başkanı Nuri Kolaylı, resmi ilan ve reklam gelirlerinin yerel basın için “can damarı” olduğunu, ancak ilanların birleştirilmesi, bazı ilanların zorunluluğunun kaldırılması ve doğrudan temin yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla bu gelirin zayıfladığını belirtti. Ayrıca gazetelerden alınan %15’lik komisyon oranının yükü daha da ağırlaştırdığını ifade etti .

Baskı: BİK’in “Sopa” ve “İnfaz” Rolü

Ekonomik kırılganlık, Basın İlan Kurumu’nun ilan kesme yetkisiyle birleşerek muhalif yerel basın üzerinde bir baskı aracına dönüşmüş durumda.

Seçim sonrası cezalandırma iddiası: TBMM Genel Kurulu’nda yapılan bir konuşmada, BİK’in “iktidarın sopası” haline geldiği, özellikle yerel seçimler kaybedildikten sonra yerel gazetelere yoğun denetimler yapıldığı ve dijitalleşme sürecinde destek bekleyen basının ilanları kesilerek cezalandırıldığı belirtildi. Bu durumun “muhalif görünen gazetecileri susturmaya” ve çalışanların işsiz kalmasına yol açtığı ifade edildi .

Anayasa Mahkemesi’nin tespiti ve yeni düzenleme tartışması: Anayasa Mahkemesi, 2022 tarihli pilot kararında BİK’in ilan kesme cezalarının basın özgürlüğünü ihlal ettiğini ve sorunun yapısal olduğunu tespit etmişti. 2025’te ilgili maddeyi iptal etmesine rağmen, 2026’da Meclis’e sunulan yeni kanun teklifiyle BİK’e yeniden yaptırım yetkisi verilmek isteniyor; ancak “vasıfları taşımama” gibi belirsiz ifadelerin anayasal sakıncaları sürdürdüğü eleştirisi yapılıyor .

Somut örnek (Evrensel Gazetesi): BİK, Evrensel gazetesinin resmi ilan yayımlama hakkını iptal etti; gazetenin itirazı reddedildi. Genel Yayın Yönetmeni Fatih Polat, kararın “seçime giderken” alındığını belirterek, “Muhalefetin sesine yer veren basın etkisiz kılınmaya çalışılıyor” dedi . Uluslararası basın özgürlüğü kuruluşları (IPI, RSF, CPJ vb.) de Evrensel ve BirGün’e uygulanan ilan yasaklarının derhal kaldırılması çağrısı yapmıştı .

Özet
Yerel basın, döviz bazlı girdi maliyetleri, daralan ilan gelirleri ve personel istihdam edememe gibi yapısal ekonomik sorunlarla boğuşurken; BİK’in ilan kesme yetkisi, özellikle seçim dönemlerinde veya muhalif yayın çizgisi nedeniyle bir finansal infaz aracı olarak devreye giriyor. Bu iki dinamik birleştiğinde, yerel basının hem ekonomik olarak ayakta kalması hem de iktidardan bağımsız haber yapması giderek zorlaşıyor.

Kaynak DS
Haber Veriyoruz