BM’nin En Yüksek Mahkemesi Myanmar’ı Soykırımdan Sorumlu Tuttu.
Dünya tarihine geçecek kararlardan biri Hollanda'nın Lahey kentinden geldi
BM’nin En Yüksek Mahkemesi Myanmar’ı Soykırımdan Sorumlu Tuttu
Dünya tarihine geçecek kararlardan biri Hollanda’nın Lahey kentinden geldi. Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın 2017 yılında Rohingya Müslümanlarına yönelik askeri operasyonlar sırasında soykırım işlediğine hükmetti.
19 Kasım 2026 tarihinde açıklanan karar, uluslararası hukuk açısından tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Divan, ilk kez bir devleti doğrudan soykırım suçundan sorumlu tuttu.
Karar, Gambiya’nın 2019 yılında Myanmar aleyhine açtığı dava kapsamında verildi. Yedi yıl süren hukuki sürecin ardından açıklanan hüküm, Rohingya halkının yıllardır sürdürdüğü adalet mücadelesinde önemli bir gelişme oldu.
2017 yılında neler yaşandı?
Myanmar’ın Arakan eyaletinin kuzeyindeki Rakhine bölgesinde 2017 yılında gerçekleştirilen askeri operasyonlar, Rohingya Müslümanları için büyük bir felakete dönüştü.
Uluslararası Adalet Divanı’nın değerlendirmesine göre Myanmar güvenlik güçleri:
Binlerce Rohingya sivilin ölümüne neden oldu.
Kadınlara ve kız çocuklarına yönelik yaygın cinsel şiddet gerçekleştirdi.
Çocuklara karşı ağır şiddet eylemlerinde bulundu.
Yüzlerce köyü yaktı veya tamamen yerle bir etti.
Ülkeden kaçmaya çalışan sivillere saldırdı.
Mahkeme, bu eylemlerin yalnızca askeri operasyonlarla açıklanamayacağına ve Rohingya nüfusunun önemli bir bölümünü yok etme kastını ortaya koyduğuna hükmetti.
Mahkemenin değerlendirmesinde yaklaşık 10 bin kişinin öldürüldüğüne ilişkin bulgular da yer aldı. Operasyonlar sonucunda 700 binden fazla Rohingya Bangladeş’e sığınmak zorunda kaldı.
Bugün de yaklaşık 1,2 milyon Rohingya mültecinin Bangladeş’teki kamplarda yaşadığı bildiriliyor.
Mahkeme Myanmar’a hangi yükümlülükleri getirdi?
Uluslararası Adalet Divanı’nın kararı yalnızca geçmişte yaşananları tespit etmekle sınırlı kalmadı. Myanmar’a önemli yükümlülükler de getirildi.
Karara göre Myanmar:
Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki ihlalleri sona erdirmek için gerekli yasal ve idari önlemleri almak zorunda.
Soykırım eylemlerinden şüphelenilen kişileri araştırmak ve gerektiğinde yargılamak zorunda.
Benzer olayların tekrar yaşanmaması için güvence ve önlemler sağlamak zorunda.
Yerinden edilen Rohingya halkının güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde geri dönüşünü kolaylaştırmak zorunda.
Mağdurların uğradığı zararlar için tazminat ödemek zorunda.
Mahkeme ayrıca Myanmar’a, aldığı önlemleri ve tazminat düzenlemelerine ilişkin bilgileri iki yıl içerisinde sunma yükümlülüğü getirdi. Tazminatın miktarı ve ödeme yöntemleri ise sonraki yargılama aşamasında belirlenecek.
Myanmar kararı kabul etti mi?
Myanmar yönetimi, açıklanan karara tepki gösterdi.
Reuters’ın 20 Kasım tarihli haberine göre Myanmar Dışişleri Bakanlığı, karardan büyük hayal kırıklığı duyduğunu açıkladı. Myanmar yönetimi, kararın oybirliğiyle alınmadığını ve ülkesine haksız suçlamalar yöneltildiğini savundu.
Myanmar, 2016-2018 dönemindeki operasyonları terör saldırılarına karşı yürütülen güvenlik faaliyetleri olarak nitelendirirken, soykırım kastı bulunduğu iddiasını reddediyor.
Ancak Uluslararası Adalet Divanı’nın verdiği nihai karar bağlayıcı ve temyize açık değil. Buna karşılık kararın uygulanmasını zorlamak için Divan’ın doğrudan bir icra mekanizması bulunmuyor. Bu nedenle uluslararası toplumun ve devletlerin tutumu önem taşıyor.
Bu karar başka ülkeleri de etkileyebilir mi?
Kararın en önemli sonuçlarından biri, uluslararası hukukta gelecekte görülecek soykırım davaları açısından oluşturabileceği emsal niteliği.
Özellikle Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı ve Gazze’deki olayları konu alan soykırım davası bakımından Myanmar kararı yakından takip ediliyor.
Ancak iki davanın olayları, delilleri ve hukuki değerlendirmeleri birbirinden farklı. Myanmar hakkındaki karar, diğer davaların sonucunu otomatik olarak belirlemiyor.
Buna rağmen mahkemenin soykırım kastını değerlendirme biçimi, gelecekteki uluslararası yargılamalarda önemli bir referans oluşturabilir.
Haberveriyoruz yorumu: İnsanlık için adalet neden bu kadar geç geliyor?
Bir toplumun yaşadığı acıların uluslararası mahkemelerde tanınması elbette önemlidir. Ancak burada üzerinde durulması gereken başka bir gerçek daha var.
2017 yılında yaşanan olayların üzerinden dokuz yıl geçti. Yüz binlerce insan evini, toprağını ve yaşamını geride bıraktı. Binlerce insan hayatını kaybetti. Hayatta kalanların önemli bir bölümü hâlâ mülteci kamplarında yaşam mücadelesi veriyor.
Peki adalet neden bu kadar geç geliyor?
Birleşmiş Milletler, uluslararası kuruluşlar ve dünyanın güçlü devletleri böylesine büyük bir insanlık dramını önlemek için neden zamanında etkili bir çözüm üretemedi?
Bugün verilen karar önemli. Fakat hayatını kaybedenleri geri getirmiyor, yıkılan köyleri kendiliğinden yeniden inşa etmiyor ve yıllardır mülteci kamplarında yaşayan çocukların kaybettikleri çocukluklarını geri vermiyor.
Bir başka önemli nokta da şu: Uluslararası hukuk yalnızca savaşlar bittikten sonra karar vermek için değil, insanlık suçları yaşanmadan önce onları önlemek için de var olmalı.
İnsan hakları, ülkelerin gücüne, ekonomisine veya siyasi çıkarlarına göre değişmemelidir. Bir insanın yaşam hakkı, hangi ülkede ve hangi kimlikle doğduğundan bağımsızdır.
Adaletin değeri, yalnızca suçun tespit edilmesiyle değil, mağdurun gerçekten korunması ve hakkının teslim edilmesiyle ölçülür.
Haber kaynakları


