Türkiye’nin plastik atık ithalatı hangi şehirlere ve zararları.

Türkiyeyi Çevre Kirliliğinde Tehdit Eden Plastik İthalatı.

Türkiye’nin plastik atık ithalatı, 2004 yılında başlamış olup 2018 yılında Çin’in plastik atık ithalatını yasaklamasının ardından hızla artmıştır ve şu anda Avrupa’nın en büyük plastik atık ithalatçısı konumundadır. Bu atık ticareti, ciddi çevre kirliliği, halk sağlığı riskleri ve sosyal adaletsizlik sorunlarını beraberinde getirmiş olup, atıkların çoğu Adana ve Mersin bölgelerinde yoğunlaşmaktadır.

📜 İthalatın Zaman Çizelgesi ve Ölçeği

Başlangıç ve Hızlı Artış: Türkiye’nin plastik atık ithalatı 2004 yılından itibaren başlamış, sonraki 15 yılda 173 kat artmıştır. 2016 yılı başında aylık ithalat sadece 4.000 ton iken, 2018 yılında aylık 33.000 tona yükselmiştir.

Çin’in Yasağı Sonrası Dönüm Noktası: 2018 yılında Çin’in “katı atık ithalatını” yasaklaması, küresel plastik atık ticaret akışını değiştirmiş ve Türkiye önemli bir varış noktası haline gelmiştir. 2020 yılında Türkiye’nin plastik atık ithalatı 772.831 tona ulaşmış, değeri yaklaşık 143 milyon dolar olmuştur.

Mevcut Ölçek: 2023 yılında Türkiye, Avrupa plastik atıklarının %24’ünü (456.000 ton) almıştır. 2024 yılında ithalat 500.000 tonu aşmıştır ve başlıca kaynak ülkeler İngiltere, Almanya, Hollanda, İtalya ve Belçika’dır.

🗺️ Başlıca Birikim Bölgeleri: Adana ve Mersin

İthal edilen plastik atıkların yaklaşık %60’ı Adana’da birikmekte olup, burada yaklaşık 180 plastik geri dönüşüm tesisi bulunmaktadır. Mersin de ciddi şekilde etkilenmektedir; Tece ve Davultepe sahilleri ağır mikroplastik kirliliği ile karşı karşıyadır.

⚠️ Başlıca Zararlar ve Sağlık Riskleri

Çevre Kirliliği ve Deniz Ekosistemi

Adana’daki geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan atık su, yakındaki sulama kanallarına ve nehirlere deşarj edilmekte ve sonunda Akdeniz’e akmaktadır. Raporlar, Adana’nın sulama kanallarından denize saatte 5,3 milyar adetten fazla mikroplastik parçacığının taşındığını tahmin etmektedir.

Türkiye, Akdeniz’e plastik sızıntısı yapan üçüncü büyük ülke olup, yıllık sızıntı miktarı yaklaşık 24.603 ton olarak tahmin edilmektedir.

Halk Sağlığı Tehdidi

Zehirli Dumanlar: Plastik atıkların açıkta yakılması, dioksin ve furan gibi zehirli gazlar açığa çıkararak kanser ve solunum yolu hastalıkları riskini artırmaktadır. Adana’daki bir yangın 36 saat boyunca kontrol altına alınamamış ve binlerce sakin tehlikeli dumanlara maruz kalmıştır.

Toprak ve Gıda Kirliliği: Greenpeace raporlarına göre, ithal plastik atıklar nedeniyle topraktaki kanserojen madde içeriği normalin 400.000 katına ulaşmıştır. Topraktaki kurşun içeriğinin yüksek olması, çocuklarda sinir sistemi ve öğrenme sorunlarına yol açabilmektedir. Mikroplastikler toprağa, su kaynaklarına ve gıda zincirine karışmaktadır.

Sosyal Adaletsizlik ve “Ekolojik Sömürgecilik”

Yerel sakinler ve çevre örgütleri, Avrupa ülkelerinin kendi atık yönetimi sorumluluklarını Türkiye’ye devrettiğini ve bunun bir tür “ekolojik sömürgecilik” olduğunu savunmaktadır.

İthal edilen plastik atık arzı, yerel atık toplayıcılarının geçim kaynakları üzerinde baskı oluşturmakta ve yerel geri dönüşüm sistemini olumsuz etkilemektedir.

💰 Para Nereye Gitti?

Arama sonuçlarında, ithal plastik atık ticaretinden elde edilen gelirlerin belirli akışına ilişkin doğrudan, şeffaf bir resmi veri bulunmamaktadır. Bilinen bilgiler şunlardır:

İthalat değeri: 2020 yılında 143 milyon dolar.

İlgili fon yönlendirmesi: Türkiye’de “geri kazanım katılım payı” (GEKAP) ve plastik poşet ücretleri devlet tarafından tahsil edilmekte ve genel bütçeye aktarılmaktadır. Ancak bu gelirler doğrudan ithal plastik atıklardan kaynaklanmamakta, yerel plastik ürünlerin üretim ve tüketim aşamasında alınmaktadır.

Özetle, Türkiye’nin plastik atık ithalatı 2018’den sonra hızla artmış, ağırlıklı olarak Adana ve Mersin’de yoğunlaşmış ve çevre kirliliği, sağlık riskleri ile sosyal adaletsizlik gibi çok yönlü zararlar getirmiştir. İlgili gelirlerin spesifik akışı ise nispeten belirsizdir ve kamuya açık veri eksikliği bulunmaktadır.

Kaynak. DS
Haber Veriyoruz